INSTYTUT PSYCHIATRII I NEUROLOGII

II KLINIKA NEUROLOGICZNA


GŁÓWNE OSIĄGNIĘCIA
_______________________

Udar mózgu epidemiologia i leczenie

● Pierwsze w Polsce prospektywne, populacyjne, epidemiologiczne badanie wykazujące wysoką umieralność i 30-dniową śmiertelność po udarze mózgu (Stroke 1994;25:547-51), badania międzynarodowe czynników ryzyka i etiologii udarów (Lancet 2010: 376;112-23).

● Niekorzystny wpływ płci żeńskiej na przebieg i rokowanie w niedokrwiennym udarze mózgu (Neuroepidemiology 2005;24:123-8, Acta Clin Croat 2011:50;21-8 ).

● Różnice pomiędzy ośrodkami udarowymi w Polsce w ocenie metod diagnostycznych i terapeutycznych (Stroke 2006;37:1837-43).

● Ocena skuteczności oraz bezpieczeństwa stosowania rt-PA w populacji polskiej, rejestrze SITS, badaniu IST-3 (Neurol Neurochir Pol 2008;42:1-5, Acta Neurol Scand 2010:122;229-36, Stroke 2012:43;1578-84, Lancet 2012:379;2352-63).

Czynniki genetyczne a rokowanie w udarze niedokrwiennym mózgu

 Zmienność genetyczna, związana z występowaniem układów allelicznych genu apolipoproteiny E (APOE): epsilon 2, 3 i 4, determinuje przebieg kliniczny i rokowanie w udarze mózgu (Cerebrovasc Dis 2005;20:291-8).

 Zmienność genetyczna, polegająca na występowaniu kilku wariantów allelicznych drugiego intronu genu IL-1RN, kodującego antagonistę receptora interleukiny-1: IL-1ra, determinuje wczesną śmiertelność poudarową (J Neurol Neurosurg Psychiatry 2007;78:183-6).

Procesy immunologiczne w patogenezie / patofizjologii udaru mózgu

 Odporność komórkowa jest znacznie obniżona podczas ostrej fazy udaru mózgu (J Neurol Sci 1979;43:455-64),

 Podwyższone stężenia przeciwciał przeciwko białkom szoku cieplnego oraz przeciwciał przeciwko kardiolipinom w surowicy są związane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu i z gorszym rokowaniem poudarowym (Neurol Res 1999;21:653-7; Cerebrovasc Dis 2001;12:235-9; Stroke 2002;4:936-40).

 Przewlekła infekcja bakteryjna (Chlamydia pneumoniae) oraz wirusowa: (Cytomegalovirus) może zwiększać ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu (Stroke 2002;4:936-40). Infekcja poprzedzająca udar mózgu wpływa negatywnie na przebieg choroby (Neurol. Res. Int. 2011:691348;8 stron)

Choroba Wilsona:

● D-penicylamina i siarczan cynku są tak samo skuteczne w leczeniu choroby Wilsona (J Neurol 1996;243:269-73; Eur J Neurol 2014;21:599-606).

● prawidłowe przyjmowanie leków przez pacjentów presymptomatycznych z chorobą Wilsona zapobiega wystąpieniu objawów klinicznych choroby (Eur J Neurol 2014;21:332-337)

● Jedna dziesiąta pacjentów z chorobą Wilsona umiera z powodu niewłaściwej lub zbyt późnej diagnozy (J Neurol 2005;252:698-703).

● Kobiety częściej mają wątrobową postać choroby Wilsona, postać neurologiczna występuje częściej u mężczyzn (J. Neurol Sci 2012: 312; 31-5); mężczyźni z chW częściej mają zanik mózgu i móżdżku w MRI mózgu, kobiety zmiany w gałkach bladych (Metab Brain Dis 2013;28:69-75).
Ryzyko powikłań podczas ciąży u kobiet z chorobą Wilsona jest wyższe niż w populacji ogólnej (Eur J Neurol 2000;7:495-498).

● U kobiet w ciąży objawy ostrej niewydolności wątroby spowodowanej chorobą Wilsona mogą być trudne do różnicowania z objawami zespołu HELLP (hemolysis, elevated liver enzymes, and low platelet syndrome) (Arch Gynecol Obst 2010;281:129-34).

● Rodzaj mutacji w genie choroby Wilsona (ATP7B) determinuje nasilenie zaburzeń w metabolizmie miedzi, a także wiek chorych, w którym dochodzi do manifestacji pierwszych klinicznych objawów choroby (Clin Genet 2005;68:524-532; Mov Disord 2006;21:245-8).

● Polimorfizmy w genach MTHFR, IL-1RN, APOE, receptora D2 modyfikują przebieg kliniczny choroby Wilsona (J.Hepatol 2011;55;913-9, J Neurosci 2011:121;8-15, Park Rel Dis 2012:121;8-15, JIMD Rep 2013:8;73-80)

● Polimorfizmyw genach BDNF, ATP7A i DMT1 nie wpływają na przebieg choroby Wilsona (Metab Brain Dis 2013;28:447-453;J Trace Elem Med. Biol 2014;28:8-12)

● W obrębie członków rodzin chorych na chorobę Wilsona (również wśród bliźniąt jednozygotycznych) obserwuje się bardzo zróżnicowany przebieg choroby (Mov Disord 2008;23:896-8; Mov Disord 2009;24:1066-9), zgodność co do pierwszych objawów klinicznych wśród rodzeństwa wynosi 66% w przypadku objawów neurologicznych i 86% wątrobowych (J Inherit Metab Dis 2014;37:131-135), postuluje się wpływ wielu czynników genetycznych i pozagenetycznych na zmienność fenotypu choroby Wilsona (Neurol Neurochi Pol 2013;47;161-169)

● w przebiegu choroby Wilsona czynnikiem wpływającym na zmienność fenotypu mogą być zaburzenia metabolizmu żelaza (Liver Int 2012;32:869-870); w badaniach neuropatologicznych wykazano że żelazo w chorobie Wilsona może się odkładać w jądrach zębatych(J Neurol Sci 2013;329;55-58), w badaniach MRI mózgu wykazano że zmiany w jądrach soczewkowatych w chorobie Wilsona mogą odpowiadać gromadzeniu żelaza (Neurol Neurochir Pol 2013; 47:542-546) przypominając wręcz czasami zespoły NBIA (J Neurol 2014; DOI: 10.1007/s00415-014-7322-y)

● Metoda przezczaszkowej ultrasonografii (TCS) umożliwia zaobserwowanie zmian, głównie w obszarze istoty czarnej, jądra soczewkowatego oraz wzgórza, które najprawdopodobniej są spowodowane akumulacją miedzi (Neurology 2005;64:1726-173); wykonując badanie sonograficzne na materiale neuropatologii wykazano że zmiany stwierdzane w jądrach soczewkowatych w badaniu USG odpowiadają głownie akumulacji miedzi ( J Neural Transm 2014; DOI 10.1007/s00702-014-1184-4).

● Badanie mózgu metodą spektroskopii rezonansu magnetycznego pozwala na wykrycie zmian metabolicznych, które są efektem uszkodzenia mózgu spowodowanego toksycznym oddziaływaniem miedzi. Jest to przydatna metoda w monitorowaniu efektów leczenia chorych z chorobą Wilsona (Mov Disord 2008;23:1560-6, Metab Brain Dis 2009:24;463-8,2010:25;325-9, Park Rel Dis 2009:15;582-6).

● Skala oceny chorych z chorobą Wilsona (Wilson’s Disease Rating Scale, WDRS), opracowana przez II Klinikę Neurologii IPiN we współpracy z ośrodkami badawczymi w Niemczech, może być wykorzystana do oceny nasilenia objawów neurologicznych (NeurolNeurochir Pol 2007;41:1-12, Mov Disord 2008;23:54-62).

● przebieg stwardnienia rozsianego u pacjentów z chorobą Wilsona może być łagodniejszy być może ze względu na immunosupresyjne działanie wolnej miedzi oraz d-penicylaminy (Mult Scl Rel Dis 2014;3:387-390)

● w przypadku wystąpienia choroby dwubiegunowej u pacjentów z chorobą Wilsona (występuje 10 razy częściej w chW niż w populacji ogólnej) leczenie solami litu jest bezpieczne, skuteczne i powinno być leczeniem z wyboru(Pharmacopsychiatry. 2013;;46:120-1).

● leki stosowane w chorobie Wilsona d-penicilamina oraz sole cynku zmniejszają ale nie normalizują całkowicie parametrów stresu oksydacyjnego (Biometals 2014;27:207-15) a polimorfizm genów enzymów (CAT, SOD2, GPX) antyoksydacyjnych wpływa na przebieg choroby Wilsona (wiek zachorowania, wiek wystąpienia objawów neurologicznych) (Liver Int 2014 doi: 10.1111/liv.12493.)

● przeszczep wątroby jako metoda leczenia choroby Wilsona powoduje przy braku powikłań ustąpienie zmian w MRI mózgu charakterystycznych dla choroby Wilsona (Neurol Neurochir Pol 2013;47;393-397), ale w szczególnych przypadkach przy masywanym uwalnianiu miedzi z wątroby może doprowadzić do wystąpienia cięzkich objawów neurologicznych de novo (Mov Disord 2008;23;743-745)

● wszyscy pacjenci z chorobą Wilsona postacią neurologiczną (nawet bez subiektywnych objawów uszkodzenia wątroby) w dokładnym badaniu hepatologicznym (gastroskopia, badania USG wątroby, enzymatyczne) wykazują cechy uszkodzenia komórki wątrobowej, a marskość wątroby rozpoznawana w tej grupie pacjentów wynosi około 50% (Funct Neurol 2014;29)

● u pacjentów z chorobą Wilsona ze względu na uszkodzenie układu dopaminergicznego należy bardzo rzadko i ostrożnie włączać leki potencjalnie wpływające na przekaźnictwo dopaminergiczne ze względu na duże ryzyko powikłąń ruchowych (Neurol Neurochir Pol 2013;47:502-506)

● u pacjentów z chorobą Wilsona dochodzi do zmniejszenia ekspresji w błonie śluzowej przewodu pokarmowego białka transportowego CTR1 i wzrostu ATP7A jako reakcji obronnej organizmu na intoksykację miedzią (Biometals 2013;26:925-934)

Paraneoplastyczne zespoły neurologiczne:

 Paraneoplastyczne zespoły neurologiczne mogą mieć różnorodny obraz kliniczny, występują częściej po 60 r.ż. i u kobiet. U większości chorych występują objawy neurologiczne, które rzadko występują bez powiązania z chorobą nowotworową (są to tzw. „klasyczne” objawy neurologiczne zespołu paraneoplastycznego).

Stwardnienie Rozsiane:

 Terapia metyloprednizolonem (leczenie z wyboru u pacjentów z rzutem SM) prowadzi do przemijającego wzrostu poziomu metaloproteinazy-9 (MMP-9) w surowicy, z brakiem efektu w poziomach tkankowych inhibitorów MMPs (TIMP)-1 i MMP-2 (J Neuroimmunol 2004;146:171-175).

 Farmakoekonomiczna ocena kosztów stwardnienia rozsianego w Polsce z perspektywy społecznej. Rezultaty tego projektu będą użyte przez Ministerstwo Zdrowia jako podstawa do obliczenia średnich kosztów terapii stwardnienia rozsianego w Polsce (Eur J Neurol 2005;12:31-39).

 Wysokie dawki dożylnie podawanych glikokortykosteroidów (GS) podczas rzutu prowadzą do obniżenia produkcji IL-8 w monocytach krwi obwodowej. (J Neuroimmunol 2006;176:134-140).

 Polimorfizm genu BDNF może mieć wpływ na podatność na SM jak i na początek wystąpienia objawów choroby (J Neuroimmunol 2008;193:170-172).

 Polimorfizmy genów dla metaloproteaz (MMP): -1562 C>T MMP9 oraz -82 A>G MMP12 odgrywają istotną rolę w patogenezie i przebiegu stwardnienia rozsianego (J Neuroimmunol 2009)

Neuroimmunologia doświadczalna i procesy neurodegeneracji:

 Procesom neurodegeneracyjnym zawsze towarzyszy reakcja zapalna obejmująca aktywację gleju i naciek limfocytów (Exp Neurol 1999;156:50-62).

 Leczenie przeciwzapalne może zmniejszać uszkodzenie komórek nerwowych w przebiegu doświadczalnej neurodegeneracji (Int Immunopharm 2004;4:1307-1318; Brain Res 2004;1019:144-151).

 Immunizacja antygenem mózgowym lub podanie autoreaktywnych limfocytów T uczulonych na białka mieliny chroni neurony przed toksyczną degeneracją (Neuroscience 2005;131:247-254; Neuroreport 2007;18:425-429).

 Niski poziom dopaminy w uszkodzeniu wywołanym przez MPTP odgrywa rolę w zaostrzeniu eksperymentalnego autoimmunologicznego zapalenia mózgu i rdzenia (Inflamm Res 2007;56:311-317).

 Wiek i płeć mają wpływ na ekspresję cytokin w przebiegu neurodegeneracji (Neuroimmunomodulation 2007;14:255-265).

 Różnice w ekspresji czynników pro-zapalnych mogą mieć wpływ na inny, w zależności od płci i wieku, przebieg neurodegeneracji (Brain Res 2009;1261:7-19; Inflamm Res 2009)

Neuropsychologia

 Przygotowanie polskich scenariuszy programów komputerowych do terapii różnych dysfunkcji językowych - AFA-System.

 Pacjenci z chorobą Wilsona przejawiają znaczące obniżenie procesu hamującego zaangażowanego w kontrolę stymulowanych wzrokiem odruchowych ruchów gałek ocznych, jak i dowolnych ruchów gałek ocznych – sakad (Mov Disord 2008;23:2067-2073).

 L-dopa jako leczenie wspomagające tradycyjnej terapii mowy korzystnie wpływa na powrót funkcji językowych u pacjentów z afazją po udarze mózgu (J Neurol Sci 2009;283:214-218),

 Stymulacja somatosensoryczna lewej kończyny górnej połączona z ćwiczeniami przeglądania pola widzenia u pacjentów po udarze mózgu z zespołem zaniedbywania stronnego koreluje ze zmniejszeniem objawów zaniedbywania stronnego w modalności wzrokowej (Neuropsychol Rehabil 2009;19:364-382).

 Zastosowaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego wykazano, że  u pacjentów z zespołem zaniedbywania stronnego bodźce emocjonalne mogą przyczynić się do szybszego zdrowienia (Neuropsychologia 2012:49;3327-37).

Neurorehabilitacja

● Zbadanie przyczyn upadków wśród chorych z udarem w oddziale rehabilitacji i wskazanie metod zapobiegania ( Clin. Rehab. 2009:23;176-88)

● Określenie potrzeb w zakresie neurorehabilitacji udaru mózgu w Polsce (Neurol Neurochir Pol 2011:45;245-51)