II Klinika Psychiatryczna

tel. 22 4582764
fax. 22 4582731

 

KIEROWNIK KLINIKI
Profesor Łukasz Święcicki
swiecick@ipin.edu.pl
tel. 22 4582857

Sekretariat
sekretarka Iwona Chomentowska
sekretariat2kp@ipin.edu.pl

ODDZIAŁY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE

ODDZIAŁ PSYCHIATRII WIEKU PODESZŁEGO F4

ORDYNATOR ODDZIAŁU
dr Agnieszka Borzym
borzyma@ipin.edu.pl tel.871

Zespół lekarski

LEKARZE SPECJALIŚCI PSYCHIATRZY

- dr Agnieszka Borzym
- dr Beata Kijanowska-Haładyna
bhaladyn@ipin.edu.pl
- dr Katarzyna Drozd

LEKARZE REZYDENCI

- dr Elżbieta Kulas
- dr Aleksandra Ryńska
- dr Matija Mitrić

POKÓJ LEKARSKI ODDZIAŁU F 4
Kontakt tel. 22 4582679

PSYCHOLODZY, PSYCHOTERAPEUCI

dr n. hum. Ludwika Gawryś

PIELĘGNIARKA ODDZIAŁOWA I ZESPÓŁ PIELĘGNIARSKI

Pielęgniarka Oddziałowa
mgr Renata Grzywacz
rgrzywacz@ipin.edu.pl

ODDZIAŁ CHORÓB AFEKTYWNYCH F 7

Ordynator Oddziału
dr n. med. Anna Antosik-Wójcińska
aantosik@ipin.edu.pl

Zespół lekarski:

LEKARZE SPECJALIŚCI PSYCHIATRZY

Dr n. med. Magdalena Chojnacka
-Kierownik Pracowni Fototerapii
mchojnacka@ipin.edu.pl

Dr Anna Poleszczyk
-Kierownik Pracowni Przezczaszkowej Stymulacji Magnetycznej
apoleszczyk@ipin.edu.pl

LEKARZE REZYDENCI

dr Milena Bronicka
dr Piotr Krawczyk
dr Mateusz Kaczmarczyk
dr Leszek Laskowski
dr Bogdan Stefanowski

POKÓJ LEKARSKI ODDZIAŁU F7
kontakt tel. 22 2182345

PSYCHOLODZY, PSYCHOTERAPEUCI

mgr Marta Baron
mbaron@ipin.edu.pl

PIELĘGNIARKA ODDZIAŁOWA I ZESPÓŁ PIELĘGNIARSKI

Pielęgniarka Oddziałowa
mgr Alina Gut
agut@ipin.edu.pl

SEKRETARKA MEDYCZNA

Jadwiga Lewandowska
jlewandowska@ipin.edu.pl

Oddział Chorób Afektywnych F7
Istniejący od roku 1975 Oddział Chorób Afektywnych, założony przez profesora Stanisława Pużyńskiego, jest najstarszym tego typu oddziałem w Polsce i jednym z najstarszych w Europie. Zadaniem Oddziału jest całościowa diagnostyka i wszechstronne leczenie zaburzeń afektywnych, a zwłaszcza choroby afektywnej dwubiegunowej (zaburzenia afektywnego dwubiegunowego) i choroby afektywnej jednobiegunowej (zaburzenia afektywnego nawracającego). Przez 25 lat ordynatorem oddziału był dr n. med. Antoni Kalinowski, przez kolejnych 10 lat oddział był kierowany przez prof. dr hab. n. med. Łukasza Święcickiego, od roku 2016 ordynatorem Oddziału jest dr n. med. Anna Antosik-Wójcińska.
Oddział chorób Afektywnych dysponuje obecnie wieloma różnymi metodami terapii. Poza klasyczną farmakoterapią i psychoterapią (p. zakładka) w Oddziale stosuje się różnego rodzaju biologiczne niefarmakologiczne metody leczenia. W ramach Oddziału funkcjonują gabinety: gabinet elektrowstrząsów (p. zakładka), gabinet fototerapii (p. zakładka), w trakcie organizacji jest także gabinet przezczaszkowej stymulacji magnetycznej (p. zakładka). Oddział Chorób Afektywnych jest prawdopodobnie jedynym miejscem w Polsce, gdzie dostępne są równocześnie wszystkie te metody leczenia. Osoby kierujące wymienionymi gabinetami mają stopnie doktora nauk medycznych, posiadają także wieloletnie i unikalne doświadczenia w stosowaniu wymienionych metod leczenia.
Oddział chorób Afektywnych prowadzi bardzo liczne badania naukowe związane m.in. z oceną skuteczności jedno- i dwustronnych zabiegów EW, zabiegów rTMS, fototerapii i wieloma innymi zagadnieniami dotyczącymi rozpoznawania i leczenia chorób afektywnych. W Oddziale prowadzone są także szkolenia dotyczące wykonywania zabiegów EW.

 

Kierownik dr n.med. Anna Antosik-Wójcińska

 

Informacja o leczeniu elektrowstrząsowym w IPIN
Pracownia Elektrowstrząsów Oddziału Chorób Afektywnych Instytutu Psychiatrii i Neurologii dysponuje kilkudziesięcioletnim doświadczeniem w stosowaniu tej metody terapeutycznej, wyszkoloną kadrą pracowników, nowoczesnym sprzętem oraz bieżącą wiedzą fachową, dzięki czemu wykonywane zabiegi spełniają wysokie standardy skuteczności i bezpieczeństwa. W chwili obecnej w Instytucie Psychiatrii i Neurologii wszystkie zabiegi elektrowstrząsowe przeprowadzane są przy użyciu aparatu Thymatron-System-IV firmy Somatics. Zabiegi są wykonywane w znieczuleniu ogólnym, z zastosowaniem środków zwiotczających (w IPiN standardowo stosuje się do znieczulenie atropinę, thiopental i sukcynylocholinę). Zabieg jest zatem niebolesny, a okres zabiegu oraz wybudzenia zwykle jest pokryty niepamięcią. Wykonujemy zarówno zabiegi elektrowstrząsowe obustronne, dwuskroniowe, jak i zabiegi jednostronne. Pomimo rozbudowanej procedury kwalifikacyjno-przygotowawczej terapia elektrowstrząsowa pozostaje w wielu zaburzeniach psychicznych najskuteczniejszą formą terapii. Bywa, że już pierwsze wykonywane zabiegi prowadzą do zmiany stanu psychicznego a kolejne prowadzą do uzyskania remisji. Zwykle jednak poprawa objawowa jest widoczna po wykonaniu co najmniej 6-7 zabiegów. Standardowo seria zabiegów obejmuje 10-12 EW, bywa jednak, że stan pacjenta wymaga wykonania 14-16 zabiegów, lub też w przypadku wcześniejszego uzyskania remisji seria ulega skróceniu do 8-9 zabiegów. Liczba zabiegów jest zatem uzależniona od stanu psychicznego konkretnego pacjenta. Za skuteczny zabieg elektrowstrząsowy uznaje się zabieg, podczas którego wystąpiła czynność napadowa, której czas trwania jest dłuższy niż 30 s, jednak część badaczy uważa, że nawet zabieg, podczas którego czas napadu ledwie przekracza 15 s może przynieść poprawę kliniczną. Poniżej zawarliśmy podstawowe informacje o leczeniu elektrowstrząsowym.

Krótka historia stosowania elektrowstrząsów
Terapia elektrowstrząsowa (EW) stosowana jest w leczeniu różnych chorób psychicznych, najczęściej w przypadku depresji lub schizofrenii, ale także w innych zaburzeniach, w przypadku niewystarczającej skuteczności leczenia farmakologicznego, ograniczeń jego zastosowania lub konieczności uzyskania szybkiej reakcji na leczenie ze względu na stan psychiczny lub somatyczny. Metoda ta po raz pierwszy została zastosowana w roku 1861 (K. Maleszewski) a wg bardziej znanej historii w latach 30-tych ubiegłego wieku (Bini i Cerletti), w latach 50-tych i 60-tych stosowano ją powszechnie w leczeniu wielu różnych zaburzeń. Obecnie uważa się, iż EW powinno się stosować tylko w określonych wskazaniach, po przeprowadzeniu odpowiedniej procedury kwalifikacyjnej. Powstępowanie to ma na celu zmniejszenie ryzyka związanego z przeprowadzeniem zabiegu. Terapia EW polega na przepuszczaniu prądu elektrycznego przez mózg w celu wywołania napadu padaczkowego. Przez kilkadziesiąt kolejnych lat elektrowstrząsy były dość chętnie stosowane, pomimo występujących z dużą częstotliwością powikłań okołozabiegowych. Przełom dla rozwoju EW stanowiło pierwsze zastosowanie sukcynylocholiny do zwiotczenia mięśni poprzecznie prążkowanych oraz wykonanie zabiegu EW w znieczuleniu ogólnym. Postępowanie to okazało się bezpieczne i obecnie znieczulenie ogólnoustrojowe i zwiotczenie stanowi standard podczas wykonywania EW.

Wskazania do leczenia elektrowstrząsowego
Do wskazań do EW należą:

  • stany, w których istnieje potrzeba uzyskania szybkiej reakcji na leczenie ze względu na stan psychiczny lub somatyczny np. ostra katatonia, ostra mania czy depresja psychotyczna, osłupienie depresyjne, szczególnie gdy depresja zagraża życiu z powodu odmowy przyjmowania pokarmów i wyniszczenia, depresja z myślami i tendencjami samobójczymi oraz złośliwy zespół neuroleptyczny
  • stany, w których ryzyko stosowania farmakoterapii jest większe niż ryzyko związane z EW np. ciężka depresja lub psychoza w ciąży, depresja u chorego z agranulocytozą czy leukopenią
  • sytuacje, w których pomimo stosowania farmakoterapii nie udało się uzyskać poprawy stanu psychicznego w zaburzeniach afektywnych lub psychozach (lekooporność)
  • sytuacje, gdy wystąpiła dobra reakcja na leczenie EW u danego pacjenta w przeszłości i/lub gdy pacjent preferuje tą formę leczenia ze względu na silne działania niepożądane związane z prowadzoną farmakoterapią

Poza wymienionymi sytuacjami EW można stosować jako leczenie kolejnego rzuty również w innych wskazaniach psychiatrycznych, jednak decyzja o zastosowaniu tej formy terapii wymaga każdorazowo dokładnego rozważenia za i przeciw w odniesieniu do konkretnego pacjenta i jego przebiegu choroby.

Przeciwwskazania do leczenia elektrowstrząsowego
Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem do terapii elektrowstrząsowej jest podwyższenie ciśnienia śródczaszkowego. Do przeciwwskazań względnych zalicza się

  • zawał serca w ciągu ostatnich 3 m-cy
  • niewyrównaną niewydolność serca
  • ciężkie wady zastawkowe serca
  • niestabilną dusznicę bolesną
  • złożone zaburzenia rytmu serca
  • tętniaka aorty
  • niewyrównaną cukrzycę
  • niewyrównaną niewydolność nerek
  • ciężkie zaburzenia metaboliczne
  • ciężkie choroby płuc
  • ostry napad jaskry
  • udar mózgu w ciągu ostatnich 4 tygodni
  • nowotwór wewnątrzczaszkowy
  • odklejenie siatkówki

Kwalifikacja do leczenia elektrowstrząsowego
EW jest zabiegiem o podwyższonym ryzyku wymagającym zarówno znieczulenia ogólnego, jak i zastosowania środków zwiotczających mięśnie. W ramach przygotowania pacjenta do zabiegu konieczne jest zatem wykonanie badań takich jak badania laboratoryjne, EKG, badania neuroobrazowe, EEG, konsultacja okulistyczna z badaniem dna oka, konsultacja internistyczna, neurologiczna oraz anestezjologiczna. W razie wątpliwości lub wskazań lekarzy konsultujących procedura ta bywa rozszerzana o wykonanie dodatkowych badań.

Zgoda na leczenie
EW są metodą terapeutyczną wymagającą uzyskania świadomej zgody na zastosowanie tej formy terapii a ponadto osobnej zgody na przeprowadzenie każdego kolejnego zabiegu z zastosowaniem procedury znieczulenia ogólnego. Również po wyrażeniu zgody pacjent może w każdej chwili zrezygnować z proponowanej terapii, nawet jeśli wcześniej wyrażał na nią zgodę i podpisał stosowne dokumenty. W przypadku pacjentów niezdolnych do świadomego wyrażenia zgody, aby zastosować leczenie EW konieczna jest zgoda sądu (Sąd Rejonowy, Wydział ds. Rodziny i Nieletnich).

Ryzyko powikłań
Leczenie elektrowstrząsowe zazwyczaj jest dobrze tolerowane przez pacjentów. 75% wszystkich zabiegów EW przebiega bez żadnych powikłań, zaś u 23% chorych występują łagodne działania niepożądane. Działania niepożądane mają zwykle postać bólu głowy, łagodnych bólów mięśni, zaburzeń pamięci, stanu łagodnego przymglenia po zabiegu. Objawem wzbudzającym największy niepokój wśród pacjentów są zwykle zaburzenia pamięci mające postać niepamięci wstecznej oraz niepamięci następczej. Niepamięć wsteczna obejmuje najczęściej niemożność przypomnienia sobie części zdarzeń z okresu 1-3 miesięcy przed rozpoczęciem terapii EW. Niepamięć następcza jest związana z osłabieniem zapamiętywania nowych informacji i wycofuje się zazwyczaj w okresie 1-3 tyg. po zakończeniu leczenia EW. Należy tutaj wspomnieć, że zaburzenia pamięci po EW zwykle są przemijające, wspomnienia powracają u większości pacjentów w ciągu 3 miesięcy w rzadkich przypadkach utrzymują się do pół roku po zakończeniu serii EW. Zwykle obserwowane zaburzenia pamięci są łagodne i nie upośledzają w istotnym stopniu funkcjonowania pacjenta. Ryzyko wystąpienia zaburzeń pamięci można zmniejszyć poprzez zmianę sposobu wykonywania zabiegów- przejście z wykonywania zabiegów dwustronnych na jednostronne. Złamania zębów zdarzają się bardzo sporadycznie, jednak ryzyko takie istnieje i jest wyższe u pacjentów z problemami stomatologicznymi. U 2% pacjentów poddawanych leczeniu elektrowstrząsowemu występują poważniejsze powikłania, zaś ryzyko powikłań zagrażających życiu jest szacowane na 1: 50 000. Według szacunków American Psychiatric Association (APA) zgon związany z zabiegiem EW zdarza się 1 raz na 80 tys. zabiegów lub u 1 na 10 tys. pacjentów leczonych elektrowstrząsami. Terapia EW jest obecnie stosowana w wielu krajach na całym świecie i stanowi uznaną metodę leczenia w wielu chorobach psychicznych. Podobnie jak żadna ze znanych farmakologicznych i niefarmakologicznych metod leczenia zastosowanie EW nie daje gwarancji na wyleczenie, jednak skuteczność tej metody jest bardzo wysoka i w zależności od rozpoznania może sięgać aż 80-90%. Przeprowadzenie zabiegu

Na 12 godzin przed zabiegiem nie należy przyjmować jedzenia ani picia, aby można było bezpiecznie podać narkozę.

Zabieg EW jest wykonywany w specjalnie do tego przeznaczonym zestawie pomieszczeń, nie używanych do innych celów, nazywanym „gabinetem EW”. Mieści on pokój zabiegowy oraz pomieszczenie rekonwalescencyjne, gdzie pacjent budzi się z narkozy i odzyskuje w pełni świadomość przed powrotem do oddziału szpitalnego. Pełne przebudzenie następuje dopiero po jakimś czasie i z początku pacjent może być zupełnie rozkojarzony. Może pojawić się ból głowy lub uczucie mdłości, ale objawy te powinny ustąpić mniej więcej po pół godzinie.

Nawet jeśli leczenie EW okaże się skuteczne, należy pamiętać, że stanowi ono jeden z elementów leczenia a po jego zakończeniu konieczne jest dalsze leczenie psychiatryczne, zwykle farmakologiczne, obejmujące również okres po wypisie ze szpitala.

 

Kierownik: dr n. med. Magdalena Chojnacka

 

Leczenie światłem stosuje się zarówno u pacjentów z depresją zimową (sezonową), jak i depresja o przebiegu niesezonowym jako pomocniczą metodę leczenia. Fototerapia może być także stosowana w leczeniu zaburzeń snu. Jest również metodą z wyboru w leczeniu kobiet w ciąży z depresja lekką i umiarkowaną. Pracownia fototerapii Oddziału Chorób Afektywnych II Kliniki Psychiatrycznej IPiN wyposażona jest w lampy Fotovita, które spełniają wymagania Dyrektywy 93/42/EEC i są wpisane do Rejestru Wyrobów Medycznych. Lampy emitują promieniowanie o natężeniu 10 000 luksów, czyli dużo większym niż typowe oświetlenie domowe. Ze względu na usunięty zakres promieniowania UV nie ma ryzyka poparzenia skóry. Przykłady natężenia światła w różnych sytuacjach:

  • Dawka słońca w południowy spacer 100 000 luksów
  • Oświetlenie domowe czy w pracy 500 luksów
  • Lampa do fototerapii od 2 500 do 10 000 luksów

Fototerapia jest metodą z wyboru w leczeniu depresji zimowej. Pomaga w regulowaniu dobowego rytmu snu i czuwania, co jest szczególnie ważne dla osób cierpiących na bezsenność, pracujących na zmiany czy podróżujących między kontynentami, którzy cierpią na jet lag syndrom spowodowany zmianą stref czasowych. Leczenie światłem jest metodą pomocniczą w leczeniu depresji niesezonowej. Stosujemy je wówczas jako leczenie alternatywne do leków lub wspomagające działanie leków. Fototerapia pomaga zwalczyć „jesienną chandrę” i pozbyć się uczucia rozdrażnienia i apatii.

Jest metodą skuteczną, bezbolesną, bezpieczną i dobrze tolerowaną. Objawy niepożądane (jak podrażnienie oczu czy ból głowy) są rzadkie i często ustępują po kilku dniach leczenia. Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do tego typu leczenia. Można ją stosować również u kobiet w ciąży i podczas karmienia piersią. Efekty leczenia obserwuje się już po kilku dniach kuracji, która powinna trwać przynajmniej 2 tygodnie.

Wpływ światła słonecznego na życie człowieka

W obecnych czasach dużym problemem jest wielogodzinna praca w pomieszczeniach zamkniętych, przy sztucznym oświetleniu, którego natężenie nie przekracza często 500 luksów. Istnieje pewna grupa osób, którzy na tego typu pracę, zwłaszcza w miesiącach jesienno-zimowych, gdy droga do pracy czy powrót do domu mija również w mroku, reagują pogorszeniem nastroju, zwiększona potrzebą snu, rozdrażnieniem. Niedobór światła może prowadzić do zakłócenia rytmów biologicznych, czego następstwem jest zmniejszenie efektywności w pracy, a w konsekwencji pogorszenie jakości życia. W takich sytuacjach fototerapia może złagodzić objawy lub spowodować ich ustąpienie.

Depresja zimowa

    • Objawy depresyjne, które rozpoczynają się jesienią, utrzymują się w zimie a znikają wiosną
    • Najczęstsze skargi: smutek, rozdrażnienie, zaburzenia koncentracji, brak motywacji do działania, spadek energii, apatia, nadmierna senność, zwiększony apetyt (zwłaszcza na słodycze)
    • Niedobór światła słonecznego zmieniaja rytm wydzielania hormonów (m.in. melatoniny) oraz stężenia neuroprzekaźników (serotoniny, noradrenaliny czy dopaminy), w konsekwencji powodując zaburzenia cyklu sen- czuwanie, zaburzenia napędu i nastroju
    • Fototerapia jest skuteczna w 80% przypadków a efekty są widoczne już po kilku dniach leczenia

Dr n.hum. Anna Braniecka , mgr Marta Baron

Działania diagnostyczne

W oddziale prowadzona jest diagnostyka psychologiczna obejmująca między innymi ocenę funkcjonowania poznawczego, osobowości, sprawności intelektualnej i innych procesów psychicznych. Diagnostyka obejmuje szereg testów stosowanych powszechnie w tego typu działaniach oraz kliniczne badanie psychologiczne. Działania terapeutyczne

Poza tym, pacjentom oferowane jest indywidualne wsparcie psychologiczne oraz różne terapeutyczne zajęcia grupowe, takie jak nauka relaksacji, psychorysunek, trening uważności (mindfulness) czy spotkania psychoedukacyjne. O rodzaju prowadzonych zajęć decydują pacjenci w ramach samorządu pacjentów. W zajęciach psychoedukacyjnych, prowadzonych raz w tygodniu, mogą, oprócz pacjentów, uczestniczyc także osoby, które w przeszłości były leczone w oddziale, a także, w szczególnych przypadkach, rodziny pacjentów.

W oddziale odbywaja się także zajęcia w ramach terapii zajęciowej.

Charakterystyka leczonej populacji i kryteria przyjęć

Oddział Psychiatrii Wieku Podeszłego jest oddziałem zamkniętym. Do oddziału przyjmowani są chorzy w wieku powyżej 60 roku życia, na podstawie skierowania do szpitala psychiatrycznego. Oddział zajmuje się diagnostyką i leczeniem: 1. zespołów otępiennych

- w chorobach pierwotnie zwyrodnieniowych:

      • choroba Alzheimera
      • otępienie naczyniopochodne
      • otępienie czołowo-skroniowe
      • choroba ciał Lewy’ego

- wtórnych zespołów otępiennych

2. psychoz wieku podeszłego ze szczególnym uwzględnieniem:

      • schizofrenii o późnym początku
      • parafrenii
      • organicznych zaburzeń urojeniowych

3. zespołów depresyjnych w:

  • chorobie afektywnej jednobiegunowej
  • chorobie afektywnej dwubiegunowej
  • zaburzeniach organicznych

Proces diagnostyczny obejmuje:

  • badanie psychiatryczne
  • badanie psychologiczne
  • badania laboratoryjne
  • badanie ekg
  • badanie EEG
  • badania neuroobrazowe – CT, MRI
  • badanie przepływu tętnic zewnątrzczaszkowych metodą Dopplera
  • badanie internistyczne
  • wywiad chorobowy

3. Stosowane metody terapii

  • leki prokognitywne (inhibitory acetylocholinesterazy i inne)
  • leki neuroleptyczne,w tym atypowe
  • leki przeciwdepresyjne I i II generacji
  • leki normotymiczne
  • fototerapia
  • zabiegi elektrowstrząsowe
  • edukacja rodzin w zakresie opieki nad chorym
  • rehabilitacja zaburzeń pamięci.

 

W postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym uwzględniana jest specyfika pacjentów w wieku podeszłym: odmienny obraz oraz przebieg zaburzeń psychicznych i współistnienie chorób somatycznych, związana z tym potrzeba indywidualizacji terapii farmakologicznej oraz działań pozafarmakologicznych. Stosowane postępowanie spełnia standardy krajowe i europejskie, oparte jest na aktualnych zaleceniach.